Τα Λαζαράκια … παντού !

Ημερομηνία : 22 Απριλίου 2016 (Παραμονές του Λαζάρου).
.
Το Σάββατο του Λαζάρου θεωρείται η μέρα της Νίκης στον θάνατο και της εξύμνησης του Ζωοδότη ΘΕΟΥ.
lazaros

 Για την ψυχή του Λάζαρου οι γυναίκες ζύμωναν ανήμερα το πρωί ειδικά κουλούρια, τους “λαζάρηδες”, τα “λαζαρούδια” ή και “λαζαράκια”. “Λάζαρο αν δεν πλάσεις, ψωμί δεν θα χορτάσεις” έλεγαν, μια και ο αναστημένος φίλος του Χριστού πίστευαν πως είχε παραγγείλει: “Όποιος ζυμώσει και δε με πλάσει, το φαρμάκι μου να πάρει…”

Στα “λαζαράκια” έδιναν το σχήμα ανθρώπου σπαργανωμένου, όπως ακριβώς παριστάνεται ο Λάζαρος στις εικόνες. Όσα παιδιά είχε η οικογένεια τόσους “λαζάρηδες” έπλαθαν και στη θέση των ματιών έβαζαν δυο γαρίφαλα.
Τα “λαζαρούδια” πολλές νοικοκυρές τα γέμιζαν με αλεσμένα καρύδια, αμύγδαλα, σύκα, σταφίδες, μέλι, πρόσθεταν πολλά μυρωδικά και τα παιδιά ξετρελλαίνονταν να τα τρώνε ζεστά.

Σε κάποια χωριά μάλιστα οι αγρότες δεν μαζεύουν τη σοδιά τους γιατί φοβούνται ότι οι καρποί της γης φέρουν τον θάνατο μέσα τους.
O Λάζαρος είναι μια μορφή που εμπνέει σεβασμό στους Χριστιανούς, καθότι αποτελεί την πιστοποίηση του ΘΕΟΥ να μπορεί να αναστήσει τους Νεκρούς.

Τα κάλαντα του Λαζάρου ήταν αποκλειστικά γυναικεία και τα τραγουδούσαν κοπέλες διαφόρων ηλικιών, ακόμα και κορίτσια τις παντρειάς, που ονομάζονταν “Λαζαρίνες”.
Την παραμονή της γιορτής, οι ονομάζονταν “Λαζαρίνες” ξεχύνονταν στα χωράφια έξω από τα χωριά για να μαζέψουν λουλούδια που με αυτά θα στόλιζαν το καλαθάκι τους.lazarines 3

Με το καλάθι άνα χείρας, IMG_0848_2το Σάββατο του Λαζάρου, ντυμένες με τις τοπικές τους ενδυμασίες, θα γύριζαν από σπίτι σε σπίτι τραγουδώντας τα κάλαντα τού Λαζάρου, εισπράττοντας Φιλοφρονήσεις, μικρό φιλοδώρημα σε χρήματα, αυγά, φρούτα ή άλλα φαγώσιμα και κεράσματα. lazarines συλλογου γυναικων Ροδιανης Τα λόγια του τραγουδιού, άρχιζαν πάντοτε με την Φράση «Ήρθε ο Λάζαρος, ηρθάν τα Βάϊα. Ήρθε η Κύριακη που τρών τα Ψάρια ή Ήρθε των Βαδιών η εβδομάδα» … και στην συνέχεια αναφέρονταν στην ανάσταση του Λαζάρου, στην εξιστόρηση του Θαύματος. Κατόπιν μπορούσαν να φτιάξουν και δικά τους στιχάκια με παινέματα προσώπων, μέτρια στιχουργήματα μέχρι και στίχους υψηλής ποιητικής ποιότητας.

Τα έθιμα του Λαζάρου στα χρόνια της σκλαβιάς είχαν Θρησκευτική, Κοινωνική και Οικονομική σκοπιμότητα. Πρώτη και κυριότερη τη διατήρηση του Εθίμου το οποίο είχε Ορθόδοξη Χριστιανική διδαχή.

Στις γυναίκες και ιδίως στα νέα κορίτσια που δεν έβγαιναν συχνά έξω από το σπίτι επειδή τα ήθη της εποχής και ο φόβος της αρπαγής τους από τους Τούρκους τις περιόριζαν, δίνονταν κάποιες ελευθερίες. Γίνονταν αλληλογνωριμίες και νυφοδιαλέγματα, κυρίως από τα μελλοντικά πεθερικά  και σε λίγο καιρό ακολουθούσαν τα προξενιά, τα αρραβωνιάσματα και οι γάμοι.

Εθιμικά 0 λαός γιορτάζει την πρώτη Λαμπρή, την “Έγερση” του φίλου του Χριστού, του “αγέλαστου” Λάζαρου.

Ο φόβος και ο τρόμος για όσα γνώρισε στον άλλο κόσμο άφησαν τόσο βαθιά σημάδια στην ψυχή του Λάζαρου που, λέει η παράδοση, μετά την Ανάσταση του δε γέλασε παρά μόνο μια φορά.

Αυτή ήταν όταν είδε κάποιον χωρικό στο παζάρι να κλέβει μια στάμνα και να φεύγει κρυφά.
“Βρε τον ταλαίπωρο, είπε. Για ιδές τον πώς φεύγει με το κλεμμένο σταμνί.

Ξεχνάει ότι κι αυτός είναι ένα κομμάτι χώμα, όπως και το σταμνί. Το ‘να χώμα κλέβει τ’ άλλο. Μα δεν είναι να γελούν οι πικραμένοι;” και χαμογέλασε.

Στα περισσότερα μέρη της Ελλάδας για να απεικονίσουν την Ανάσταση του Λάζαρου, να συμβολίσουν δηλαδή τη Νίκη του Χριστού απέναντι στο θάνατο, αλλά παράλληλα και για να υποδηλώσουν την ανάσταση της φύσης, έφτιαχναν ένα ομοίωμα του Λάζαρου. Την παραμονή της γιορτής ή, σε πολλά μέρη, ανήμερα της “πρώτης Λαμπρής”, τα παιδιά, κρατώντας το “Λάζαρο”, έκαναν τους αγερμούς* τους.
Γύριζαν στα σπίτια και τραγουδούσαν τα “λαζαρικά”, για να διηγηθούν την ιστορία του αναστημένου φίλου του Χριστού και να πουν παινέματα στους νοικοκυραίους. Στις κτηνοτροφικές περιοχές, χτύπαγαν ταυτόχρονα και μεγαλοκούδουνα.

Τα Κάλαντα του Λαζάρου :
«Ήρθε ο Λάζαρος ήρθαν τα Βάγια, ήρθε των Βαγιών η εβδομάδα.
Ξύπνα Λάζαρε και μην κοιμάσαι, ήρθε η μέρα σου και η χαρά σου.

Πού ήσουν Λάζαρε; Πού ήσουν κρυμμένος;
Κάτω στους νεκρούς στους πεθαμένους.
Δε μου φέρνετε, λίγο νεράκι, που το στόμα μου πικρό φαρμάκι.
Δε μου φέρνετε λίγο λεμόνι. που το στόμα μου, σαν περιβόλι.

Ήρθε ο Λάζαρος, ήρθαν τα Βάγια, ήρθε η Κυριακή που τρων’ τα ψάρια.
Bάγια, Bάγια και Bαγιώ. τρώνε ψάρι και κολιό.
Και την άλλη Κυριακή, τρώνε το ψητό τ’ αρνί.

Ήρθε ο Λάζαρος ήρθαν τα Βάγια, ήρθε η Κυριακή που τρων’ τα ψάρια. Σήκω Λάζαρε και μην κοιμάσαι, ήρθε η μάνα σου από την πόλη,
σου ‘φερε χαρτί και κομπολόι.

Γράψε Θόδωρε και συ Δημήτρη, γράψε Λεμονιά και Κυπαρίσσι.
Το κοφνάκι μου θέλει αυγά, κι η τσεπούλα μου θέλει λεφτά.

Βάγια, Βάγια των Βαγιών, τρώνε ψάρι και κολιό
και την άλλη Κυριακή τρώνε το παχύ τ’ αρνί.»

Εθιμικό Τραγούδι του Λαζάρου :
Σήμερον έρχεται ο Χριστός ο επουράνιος θεός.
Εν τη πόλει Βηθανία Μάρθα κλάει και Μαρία.
Λάζαρο τον αδελφό της τον γλυκύ και καρδιακόν της.
Τον μοιρολογούν και λένε τον μοιρολογούν και κλαίνε.

Τρεις ημέρες τον θρηνούσαν και τον εμοιρολογούσαν
Και τη μέρα την Τετάρτη κίνησε ο Χριστός για να ‘ρθει.
Τότε εβγήκε η Μαρία έξω από τη Βηθανία
και εμπρός του γονατίζει και τα πόδια του φιλεί.

-Αν εδώ ήσουν, Χριστέ μου δεν θα πέθαιν’ ο αδελφός μου.
Μα και πάλιν εγώ πιστεύω και καλότατα ηξεύρω
ότι δύνασαι αν θελήσεις και νεκρούς να αναστήσεις.

Τότε ο Χριστός δακρύζει και τον Άδη φοβερίζει.!
Δεύρο έξω Λάζαρέ μου φίλε και αγαπητέ μου.
Παρευθύς επελυτρώθη ανεστήθη κι εσηκώθη
Τότε τον Θεόν δοξάζουν και τον Λάζαρο εξετάζουν.

Πες μας, Λάζαρε, τι είδες εις τον Άδην απού πήγες;
Είδα φόβους, είδα τρόμους, είδα βάσανα και πόνους,

Δώστε μου νερό λιγάκι να ξεπλύνω το φαρμάκι
της καρδιάς και των χειλέων και μην μ’ ερωτάτε πλέον.

Του χρόνου πάλι να ‘ρθουμε, με υγεία να σας βρούμε,
και ο νοικοκύρης του σπιτιού χρόνια πολλά να ζήσει,
να ζήσει χρόνια εκατό και να τα ξεπεράσει.

Τα “λαζαρικά” από τόπο σε τόπο έχουν πολλές εθιμικές παραλλαγές.

Στη Στερεά Ελλάδα, τη Μακεδονία και τη Θράκη στο έθιμο έπαιρναν μέρος μόνο κορίτσια, οι “Λαζαρίνες” ή “Λαζαρίτσες”, έτσι έβρισκαν την ευκαιρία να γίνουν γνωστές και σαν υποψήφιες νύφες.

Για “Λάζαρο” βαστούσαν έναν ξύλινο κόπανο για τα ρούχα, τυλιγμένο με παρδαλά κομμάτια από πανιά, ίδιο μωρό. Σε άλλα μέρη πάλι έντυναν με χτυπητά πολύχρωμα υφάσματα μια ρόκα, μια κούκλα, έναν καλαμένιο σταυρό και τα στόλιζαν με κορδέλες και λουλούδια.   Στη Σκύρο έπαιρναν την τρυπητή κουτάλα, “τη σιδεροχουλιάρα”. Έβαζαν σε κάθε τρύπα και από ένα άσπροπούλι -άσπρη μαργαρίτα- ένα κόκκινο γαρίφαλο για στόμα και σχημάτιζαν το πρόσωπο. Έδεναν σταυρωτά πάνω στην κουτάλα ένα ξύλο, για να κάνουν τα χέρια, της φορούσαν και ένα πουκαμισάκι ή ένα μωρουδίστικο ρούχο και ο “Λάζαρος” ήταν έτοιμος.

Γύριζαν τα παιδιά από σπίτι σε σπίτι τραγουδώντας και οι νοικοκυρές τους έδιναν αυγά, λεφτά ή ό,τι άλλο είχαν.  Πάντα όλοι κάτι έβρισκαν να δώσουν.   Κι όταν θέλαν για κάποιον να πούνε πως ήταν τσιγκούνης έλεγαν: “Ποτέ του, αυγό δεν έδωσε, ούτε τ’ αγίου Λαζάρου!” Στα Τρίκαλα τα αυγά που συγκέντρωναν οι Λαζαρίνες, οι μητέρες τους τα έβαφαν κόκκινα και τα κρατούσαν σε ξεχωριστό μέρος. Όταν ήθελαν να περιποιηθούν έναν επισκέπτη από αυτά τα αυγά του έδιναν, του Λαζάρου.

Σε μερικά μέρη τη θέση του “Λάζαρου” έπαιρνε ένα καλάθι στολισμένο με λουλούδια και με πολύχρωμες κορδέλες. Στην Κρήτη έκαναν έναν ξύλινο σταυρό και τον στόλιζαν με ορμαθούς από λεμονανθούς και αγριόχορτα με κόκκινα λουλούδια, τις μαχαιρίτσες.
Στην Κύπρο συναντάμε το έθιμο της αναπαράστασης, στην αρχαιότερη μορφή του. Ο Θεός πεθαίνει στην ακμή της νιότης του και αμέσως ανασταίνεται, όπως ο Άδωνης στους αρχαίους Έλληνες. Έντυναν ένα παιδί με κίτρινα λουλούδια, έτσι ώστε ούτε το πρόσωπο του δε φαινόταν. Σε κάθε σπίτι που πήγαιναν, όταν άρχιζαν τα άλλα παιδιά να τραγουδούν, ξάπλωνε και υποκρινόταν το νεκρό, όταν όμως έλεγαν το “Λάζαρε δεύρο έξω” σηκωνόταν.

Το ίδιο έθιμο συναντάμε και στην Κω. Το παιδί που αναπαριστούσε το Λάζαρο, τυλιγμένο σε ένα σεντόνι, ήταν και αυτό στολισμένο με κίτρινα λουλούδια. Αμοιβή της παρέας για την αναπαράσταση τα αυγά για το δάσκαλο. Τα πιο μεγάλα παιδιά, οι “πρωτόσχολοι”, έπαιρναν την εικόνα του Λάζαρου, την έβαζαν πάνω σε μια ειδική κατασκευή που στόλιζαν με δεντρολίβανο -ήταν, λέει, η Βηθανία, η πατρίδα του- και γύριζαν στις στάνες. Οι βοσκοί τους φίλευαν αυγά, τυριά και μυζήθρες για τις λαμπρόπιτες. Επίσης στην Κω οι αρραβωνιασμένες θα έφτιαχναν ένα λαζαράκι σε μέγεθος μικρού παιδιού, γεμισμένο με χίλια δυο καλούδια και κεντημένο σχεδόν σαν τις κουλούρες του γάμου, για να το στείλουν στο γαμπρό.

 

Συνταγή Λαζαράκια (Πασχαλινά ζυμαρανθρωπάκια) Κας Χριστίνας Κυβράνογλου :

Υλικά :
1 Κιλό αλεύρι γιά όλες της χρήσεις.
1 Φακεάκι ΜΠΕΪΚΙΝ ΠΑΟΥΝΤΕΡ
1 Ποτήρι Φρεσκοστημνο Χυμό Πορτοκάλι
1 Ποτήρι ζάχαρη κρυσταλλική
1/2 Ποτήρι Σπορέλαιο
1/2 Ποτήρι Χλιαρό Νερό
1/2 Ποτήρι Ταχίνι

Γέμιση :
1 κουταλιά γλυκού κανέλα
150γρ Καρύδι (Καβουρδισμένο και αλεσμένο)
200γρ Σταφίδες Μαύρες (μουλιασμένες από βραδύς)
Φαρύφαλα (Διακόσμηση Ματιών, Μύτη και στόματος)

Εκτέλεση..:

 

2016-04-23 (2)

σ.σ.Συντάκτη : Επίσης έχετε υπόψη σας ότι μπορείτε να τα κάνετε με όποια κουλουρένια  ζύμη αρέσει σε εσάς. Το σκεπτικό είναι να έχουν χεράκια σταυρωμένα και γαρυφαλλάκι. Αλλοι τα φτιάχνουν με ποδαράκια, εμένα μου αρέσουν έτσι.

* Αγερμός = εθιμική εορταστική επίσκεψη ομάδας προσώπων στα σπίτια μιάς κοινότητας, συνήθως σε γιορτή, για να πούν τραγούδια και να ευχηθούν Υγεία και Ευτυχία).

Ευχαριστούμε όλους τους καταγραφείς του Εθίμου. Όλοι μαζί συρράπτουμε την εικόνα του εθίμου, καθένας απ΄ τον τόπο του, το οποίο ευελπιστούμε να αποτελέσει προσθετικό κομμάτι στην τεράστια παράδοση των Ελλήνων.

Επισημάνσεις, Παρατηρήσεις, Διορθώσεις, Εμπλουτισμό … στα Σχόλια 🙂

Καλή Ανάσταση σε όλες και όλους. Καλό Πάσχα με υγεία και χαρά !
signature

 

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s