Χορός «Βρατνίτσκα» … μιά Γαμήλια Χασαπιά κληροδότημα της Γρίβας στον Πολιτισμό !

Ημερομηνία : 2 Οκτωβρίου 2017Πολιτιστικός Σύλλογος banner logo

Η πολιτιστική μας παράδοση , βγήκε από την ίδια τη ζωή. Καθημερινές, απλές  ιστορίες αγάπης, έρωτα,  χαράς και πόνου γνθέτουν το Μωσαϊκό της μετέπειτας πολιτιστιμικής μας ταυτότητας.
Οι Ιστορίες αυτές μπορεί να πάρουν διάφορες μορφές. Να γίνουν ένα υφαντό, ένα φόρεμα, μια αστεία ή λυπητερή ιστορία, μια παροιμία, ένα χωρατό που θα μας διασκεδάζει, κάτι «Σοφό» να μας δείξει τον δρόμο όταν χαθούμε, ένα τραγούδι … ακόμα ακόμα ένας Χορός !
Στα Εντόπια … Βράτα σημαίνει Πόρτα. κι αντιστοίχως Βρατνίτσκα  η πορτούλα,
προέρχεται δε από την Αρχαία Ελληνική λέξη φράττω (αττ.).
Υπομνήματα :
Το ομιλών τοπικό γλωσσικό ιδίωμα, τα Εντόπια … [ Εντόπια πληροφορίες … ΕΔΩ ]

Αναζητώντας τις Ρίζες της Μακεδονικής® μας καταγωγής Συγκριτικό Λεξιλόγιο. σελ 90.

Ο χορός γεννήθηκε γιά να τιμήσει τον εθιμικό αντισυμβατικό τρόπο, στο δρώμενο του Γάμου της Γρίβας. Δράση του Γαμπρού, των Μπρατίμων και των Φίλων του, να μπορέσουν αθέατοι να δούν την προίκα της νύφης πριν αυτή τα στρώσει, γιά πρώτη φορά, την Δευτέρα μετά το Γάμο της, στο νέο της σπιτικό.
Η συγκεκριμένα προσπάθεια (άλλες φορές πετυχημένη κι άλλες όχι) δημιούργησε και το Χορό. Η απόδοσή της προσπάθειας αυτής , μαζί με το όποιο Τρόπαιο απόδειξης, παρουσιαζόταν από τους εμπλεκόμενους, σε ύστερο γλέντι στη Γρίβα, όπου χορευτικά αποτύπωναν το σύνολο της προσπάθειας και των δυσκολιών στην επίτευξη του στόχου, προκαλώντας θαυμασμό ή πειράγματα, αναλόγως του αποτελέσματος που πέτυχαν.

Εικ. Χορευτές του Πολιτιστικού Συλλόγου Γρίβας,  με τις παραδοσιακές φορεσιές του χωριού!

Η Ιστορία του Χορού : 
Την Πέμπτη, πριν το γάμο, η νύφη καλούσε στο Σπίτι της το Σόι και τους Φίλους της Οικογένειας όπου «άπλωνε» τα προικιά της σε όλα τα δωμάτια τους σπιτιού (πολλές φορές και στο χαγιάτι), ώστε να τα θαυμάσουν και να διαλαλήσουν την προκοπή της.
Οι Συγγενείς και φίλοι έφερναν Δώρα κι έδιναν Ευχές.
σ.σ. Τα Σπίτια της Γρίβας, ήταν  Φρουριακού τύπου. Αυτό σημαίνει ότι η Κύρια κατοικία μαζί με τον στάβλο ήταν εντός ψηλής περιμετρικής πέτρινης φράξης. Η είσοδος των μικρών Ζώων καθημερινής εξυπηρέτησης (Κατσίκια, Γίδια) γινόταν από μιά παράπλευρη πορτούλα (Βρατνίτσκα), καθότι η κύρια πόρτα παράμενε ελεγχόμενα κλειστή. Τα κατοικίδια αυτά ζώα συγκεντρώνονταν ομαδικά γιά βοσκή από ένα βοσκό, πολλές φορές ανά γειτονιά και με σειρά, ο οποίος κατά τη επιστροφή τους, τα έβαζε στα αντίστοιχα σπίτια μέσω της πορτούλας αυτής, εφόσον η κλειδωμένη κεντρική είσοδο δεν του επέτρεπε άλλη πρόσβαση.
Αυτή η πορτούλα ήταν και η »Κεκρόπορτα» εισόδου.

Ο Χορός, στην σύνθεσή του, περιγράφει 3 φάσεις :
Στην πρώτη φάση, οι άντρες έχουν τα χέρια στους ώμους (προσδιορισμός δεσίματος και αλληλοστήριξης) και πηγαίνουν, με την σχετική επιφύλαξη, όλοι μαζί προς το σπίτι της νύφης, στην βάση της γνωστής χασαπιάς.
Στην 2η φάση, εφόσον πλέον φτάσανε έξω από το σπίτι, γονατίζοντας περνάνε την βρατνίτσκα και τοίχο-τοίχο μπαίνουν στον προαύλιο χώρο, προς το σπίτι, προσπαθώντας να μην γίνουν αντιληπτοί.cropped-ceb2cf81ceb1cf84cebdceafcf84cf83cebaceb1.jpg
Στην 3η φάση εφόσον πέτυχαν τον στόχο τους και πήραν κομμάτι της προίκας ως Τρόπαιο ή τους ανακάλυψαν και τράπηκα σε φυγή, ο χορός ζωηρεύει και γίνεται τρεχάτος, με προσθήκη επιπλέον βήματος, αλλαγή φοράς στον κύκλο και μαίανδρους (αφού η φυγή γινόταν από τις Ούλιτσες* της Γρίβας)
* Ούλιτσα ή Ούλτσα είναι το κενό ανάμεσα στις Οικίες.

Παραπομπή :
Η 3η Φάση του Χορού, είναι και Πατέρας του Γριβιώτικου παιχνιδιού παρεών «Δώστε Φωνή — Αΐ Κορτί» … όπου μεγάλες παρέες παιδιών χωρίζονται σε 2 ομάδες και προσπαθούσαν η μία να εντοπίσει την άλλη μέσα στη Γρίβα, και εναλλάξ.

Ευχαριστώ ιδιαιτέρως τους μικρούς συγγενείς και φίλους συγχωριανούς μου γιά το Δώρο Γάμου που μου κάνανε, υπεθυμίζοντάς μου ότι στο Δικό μου γάμο «Βρατνίτσκα» δεν έκανα, όπως συνήθιζα πάντοτε στους άλλους.
σ.σ.  1η μου Βρατνίτσκα, στο Γάμο του Αθανασίου Κόιου (Τραϊανού και Μαρίας) και της Μαρίας Ίτσκου (Θάνου και Ελένης), Σεπτέμβρης ή Οκτώβρης του 1977.

Χορός : Αντρικός
Τύπος : Χασαπιά

σ.σ. Συντάκτη : Βιώνοντας καθημερινά την ξεδιάντροπη κλεψιά της γνήσιας Ελληνικής Μακεδονικής μας κληρονομιάς από τους «Γείτονες», οφείλω να πω ότι οποιαδήποτε αντιγραφή ή παραποίηση της ανωτέρω Ιστορίας αποτελεί υφαρπαγή. Βέβαια είναι δύσκολο να αλλάξεις τον ΚΛΕΦΤΗ και δυσκολότερα τον ΣΦΕΤΕΡΙΣΤΗ.

signature

Advertisements

Τα Λαζαράκια … παντού !

Ημερομηνία : 22 Απριλίου 2016 (Παραμονές του Λαζάρου).
.
Το Σάββατο του Λαζάρου θεωρείται η μέρα της Νίκης στον θάνατο και της εξύμνησης του Ζωοδότη ΘΕΟΥ.
lazaros

 Για την ψυχή του Λάζαρου οι γυναίκες ζύμωναν ανήμερα το πρωί ειδικά κουλούρια, τους “λαζάρηδες”, τα “λαζαρούδια” ή και “λαζαράκια”. “Λάζαρο αν δεν πλάσεις, ψωμί δεν θα χορτάσεις” έλεγαν, μια και ο αναστημένος φίλος του Χριστού πίστευαν πως είχε παραγγείλει: “Όποιος ζυμώσει και δε με πλάσει, το φαρμάκι μου να πάρει…”

Στα “λαζαράκια” έδιναν το σχήμα ανθρώπου σπαργανωμένου, όπως ακριβώς παριστάνεται ο Λάζαρος στις εικόνες. Όσα παιδιά είχε η οικογένεια τόσους “λαζάρηδες” έπλαθαν και στη θέση των ματιών έβαζαν δυο γαρίφαλα.
Τα “λαζαρούδια” πολλές νοικοκυρές τα γέμιζαν με αλεσμένα καρύδια, αμύγδαλα, σύκα, σταφίδες, μέλι, πρόσθεταν πολλά μυρωδικά και τα παιδιά ξετρελλαίνονταν να τα τρώνε ζεστά.

Σε κάποια χωριά μάλιστα οι αγρότες δεν μαζεύουν τη σοδιά τους γιατί φοβούνται ότι οι καρποί της γης φέρουν τον θάνατο μέσα τους.
O Λάζαρος είναι μια μορφή που εμπνέει σεβασμό στους Χριστιανούς, καθότι αποτελεί την πιστοποίηση του ΘΕΟΥ να μπορεί να αναστήσει τους Νεκρούς.

Τα κάλαντα του Λαζάρου ήταν αποκλειστικά γυναικεία και τα τραγουδούσαν κοπέλες διαφόρων ηλικιών, ακόμα και κορίτσια τις παντρειάς, που ονομάζονταν “Λαζαρίνες”.
Την παραμονή της γιορτής, οι ονομάζονταν “Λαζαρίνες” ξεχύνονταν στα χωράφια έξω από τα χωριά για να μαζέψουν λουλούδια που με αυτά θα στόλιζαν το καλαθάκι τους.lazarines 3

Με το καλάθι άνα χείρας, IMG_0848_2το Σάββατο του Λαζάρου, ντυμένες με τις τοπικές τους ενδυμασίες, θα γύριζαν από σπίτι σε σπίτι τραγουδώντας τα κάλαντα τού Λαζάρου, εισπράττοντας Φιλοφρονήσεις, μικρό φιλοδώρημα σε χρήματα, αυγά, φρούτα ή άλλα φαγώσιμα και κεράσματα. lazarines συλλογου γυναικων Ροδιανης Τα λόγια του τραγουδιού, άρχιζαν πάντοτε με την Φράση «Ήρθε ο Λάζαρος, ηρθάν τα Βάϊα. Ήρθε η Κύριακη που τρών τα Ψάρια ή Ήρθε των Βαδιών η εβδομάδα» … και στην συνέχεια αναφέρονταν στην ανάσταση του Λαζάρου, στην εξιστόρηση του Θαύματος. Κατόπιν μπορούσαν να φτιάξουν και δικά τους στιχάκια με παινέματα προσώπων, μέτρια στιχουργήματα μέχρι και στίχους υψηλής ποιητικής ποιότητας.

Τα έθιμα του Λαζάρου στα χρόνια της σκλαβιάς είχαν Θρησκευτική, Κοινωνική και Οικονομική σκοπιμότητα. Πρώτη και κυριότερη τη διατήρηση του Εθίμου το οποίο είχε Ορθόδοξη Χριστιανική διδαχή.

Στις γυναίκες και ιδίως στα νέα κορίτσια που δεν έβγαιναν συχνά έξω από το σπίτι επειδή τα ήθη της εποχής και ο φόβος της αρπαγής τους από τους Τούρκους τις περιόριζαν, δίνονταν κάποιες ελευθερίες. Γίνονταν αλληλογνωριμίες και νυφοδιαλέγματα, κυρίως από τα μελλοντικά πεθερικά  και σε λίγο καιρό ακολουθούσαν τα προξενιά, τα αρραβωνιάσματα και οι γάμοι.

Εθιμικά 0 λαός γιορτάζει την πρώτη Λαμπρή, την “Έγερση” του φίλου του Χριστού, του “αγέλαστου” Λάζαρου.

Ο φόβος και ο τρόμος για όσα γνώρισε στον άλλο κόσμο άφησαν τόσο βαθιά σημάδια στην ψυχή του Λάζαρου που, λέει η παράδοση, μετά την Ανάσταση του δε γέλασε παρά μόνο μια φορά.

Αυτή ήταν όταν είδε κάποιον χωρικό στο παζάρι να κλέβει μια στάμνα και να φεύγει κρυφά.
“Βρε τον ταλαίπωρο, είπε. Για ιδές τον πώς φεύγει με το κλεμμένο σταμνί.

Ξεχνάει ότι κι αυτός είναι ένα κομμάτι χώμα, όπως και το σταμνί. Το ‘να χώμα κλέβει τ’ άλλο. Μα δεν είναι να γελούν οι πικραμένοι;” και χαμογέλασε.

Στα περισσότερα μέρη της Ελλάδας για να απεικονίσουν την Ανάσταση του Λάζαρου, να συμβολίσουν δηλαδή τη Νίκη του Χριστού απέναντι στο θάνατο, αλλά παράλληλα και για να υποδηλώσουν την ανάσταση της φύσης, έφτιαχναν ένα ομοίωμα του Λάζαρου. Την παραμονή της γιορτής ή, σε πολλά μέρη, ανήμερα της “πρώτης Λαμπρής”, τα παιδιά, κρατώντας το “Λάζαρο”, έκαναν τους αγερμούς* τους.
Γύριζαν στα σπίτια και τραγουδούσαν τα “λαζαρικά”, για να διηγηθούν την ιστορία του αναστημένου φίλου του Χριστού και να πουν παινέματα στους νοικοκυραίους. Στις κτηνοτροφικές περιοχές, χτύπαγαν ταυτόχρονα και μεγαλοκούδουνα.

Τα Κάλαντα του Λαζάρου :
«Ήρθε ο Λάζαρος ήρθαν τα Βάγια, ήρθε των Βαγιών η εβδομάδα.
Ξύπνα Λάζαρε και μην κοιμάσαι, ήρθε η μέρα σου και η χαρά σου.

Πού ήσουν Λάζαρε; Πού ήσουν κρυμμένος;
Κάτω στους νεκρούς στους πεθαμένους.
Δε μου φέρνετε, λίγο νεράκι, που το στόμα μου πικρό φαρμάκι.
Δε μου φέρνετε λίγο λεμόνι. που το στόμα μου, σαν περιβόλι.

Ήρθε ο Λάζαρος, ήρθαν τα Βάγια, ήρθε η Κυριακή που τρων’ τα ψάρια.
Bάγια, Bάγια και Bαγιώ. τρώνε ψάρι και κολιό.
Και την άλλη Κυριακή, τρώνε το ψητό τ’ αρνί.

Ήρθε ο Λάζαρος ήρθαν τα Βάγια, ήρθε η Κυριακή που τρων’ τα ψάρια. Σήκω Λάζαρε και μην κοιμάσαι, ήρθε η μάνα σου από την πόλη,
σου ‘φερε χαρτί και κομπολόι.

Γράψε Θόδωρε και συ Δημήτρη, γράψε Λεμονιά και Κυπαρίσσι.
Το κοφνάκι μου θέλει αυγά, κι η τσεπούλα μου θέλει λεφτά.

Βάγια, Βάγια των Βαγιών, τρώνε ψάρι και κολιό
και την άλλη Κυριακή τρώνε το παχύ τ’ αρνί.»

Εθιμικό Τραγούδι του Λαζάρου :
Σήμερον έρχεται ο Χριστός ο επουράνιος θεός.
Εν τη πόλει Βηθανία Μάρθα κλάει και Μαρία.
Λάζαρο τον αδελφό της τον γλυκύ και καρδιακόν της.
Τον μοιρολογούν και λένε τον μοιρολογούν και κλαίνε.

Τρεις ημέρες τον θρηνούσαν και τον εμοιρολογούσαν
Και τη μέρα την Τετάρτη κίνησε ο Χριστός για να ‘ρθει.
Τότε εβγήκε η Μαρία έξω από τη Βηθανία
και εμπρός του γονατίζει και τα πόδια του φιλεί.

-Αν εδώ ήσουν, Χριστέ μου δεν θα πέθαιν’ ο αδελφός μου.
Μα και πάλιν εγώ πιστεύω και καλότατα ηξεύρω
ότι δύνασαι αν θελήσεις και νεκρούς να αναστήσεις.

Τότε ο Χριστός δακρύζει και τον Άδη φοβερίζει.!
Δεύρο έξω Λάζαρέ μου φίλε και αγαπητέ μου.
Παρευθύς επελυτρώθη ανεστήθη κι εσηκώθη
Τότε τον Θεόν δοξάζουν και τον Λάζαρο εξετάζουν.

Πες μας, Λάζαρε, τι είδες εις τον Άδην απού πήγες;
Είδα φόβους, είδα τρόμους, είδα βάσανα και πόνους,

Δώστε μου νερό λιγάκι να ξεπλύνω το φαρμάκι
της καρδιάς και των χειλέων και μην μ’ ερωτάτε πλέον.

Του χρόνου πάλι να ‘ρθουμε, με υγεία να σας βρούμε,
και ο νοικοκύρης του σπιτιού χρόνια πολλά να ζήσει,
να ζήσει χρόνια εκατό και να τα ξεπεράσει.

Τα “λαζαρικά” από τόπο σε τόπο έχουν πολλές εθιμικές παραλλαγές.

Στη Στερεά Ελλάδα, τη Μακεδονία και τη Θράκη στο έθιμο έπαιρναν μέρος μόνο κορίτσια, οι “Λαζαρίνες” ή “Λαζαρίτσες”, έτσι έβρισκαν την ευκαιρία να γίνουν γνωστές και σαν υποψήφιες νύφες.

Για “Λάζαρο” βαστούσαν έναν ξύλινο κόπανο για τα ρούχα, τυλιγμένο με παρδαλά κομμάτια από πανιά, ίδιο μωρό. Σε άλλα μέρη πάλι έντυναν με χτυπητά πολύχρωμα υφάσματα μια ρόκα, μια κούκλα, έναν καλαμένιο σταυρό και τα στόλιζαν με κορδέλες και λουλούδια.   Στη Σκύρο έπαιρναν την τρυπητή κουτάλα, “τη σιδεροχουλιάρα”. Έβαζαν σε κάθε τρύπα και από ένα άσπροπούλι -άσπρη μαργαρίτα- ένα κόκκινο γαρίφαλο για στόμα και σχημάτιζαν το πρόσωπο. Έδεναν σταυρωτά πάνω στην κουτάλα ένα ξύλο, για να κάνουν τα χέρια, της φορούσαν και ένα πουκαμισάκι ή ένα μωρουδίστικο ρούχο και ο “Λάζαρος” ήταν έτοιμος.

Γύριζαν τα παιδιά από σπίτι σε σπίτι τραγουδώντας και οι νοικοκυρές τους έδιναν αυγά, λεφτά ή ό,τι άλλο είχαν.  Πάντα όλοι κάτι έβρισκαν να δώσουν.   Κι όταν θέλαν για κάποιον να πούνε πως ήταν τσιγκούνης έλεγαν: “Ποτέ του, αυγό δεν έδωσε, ούτε τ’ αγίου Λαζάρου!” Στα Τρίκαλα τα αυγά που συγκέντρωναν οι Λαζαρίνες, οι μητέρες τους τα έβαφαν κόκκινα και τα κρατούσαν σε ξεχωριστό μέρος. Όταν ήθελαν να περιποιηθούν έναν επισκέπτη από αυτά τα αυγά του έδιναν, του Λαζάρου.

Σε μερικά μέρη τη θέση του “Λάζαρου” έπαιρνε ένα καλάθι στολισμένο με λουλούδια και με πολύχρωμες κορδέλες. Στην Κρήτη έκαναν έναν ξύλινο σταυρό και τον στόλιζαν με ορμαθούς από λεμονανθούς και αγριόχορτα με κόκκινα λουλούδια, τις μαχαιρίτσες.
Στην Κύπρο συναντάμε το έθιμο της αναπαράστασης, στην αρχαιότερη μορφή του. Ο Θεός πεθαίνει στην ακμή της νιότης του και αμέσως ανασταίνεται, όπως ο Άδωνης στους αρχαίους Έλληνες. Έντυναν ένα παιδί με κίτρινα λουλούδια, έτσι ώστε ούτε το πρόσωπο του δε φαινόταν. Σε κάθε σπίτι που πήγαιναν, όταν άρχιζαν τα άλλα παιδιά να τραγουδούν, ξάπλωνε και υποκρινόταν το νεκρό, όταν όμως έλεγαν το “Λάζαρε δεύρο έξω” σηκωνόταν.

Το ίδιο έθιμο συναντάμε και στην Κω. Το παιδί που αναπαριστούσε το Λάζαρο, τυλιγμένο σε ένα σεντόνι, ήταν και αυτό στολισμένο με κίτρινα λουλούδια. Αμοιβή της παρέας για την αναπαράσταση τα αυγά για το δάσκαλο. Τα πιο μεγάλα παιδιά, οι “πρωτόσχολοι”, έπαιρναν την εικόνα του Λάζαρου, την έβαζαν πάνω σε μια ειδική κατασκευή που στόλιζαν με δεντρολίβανο -ήταν, λέει, η Βηθανία, η πατρίδα του- και γύριζαν στις στάνες. Οι βοσκοί τους φίλευαν αυγά, τυριά και μυζήθρες για τις λαμπρόπιτες. Επίσης στην Κω οι αρραβωνιασμένες θα έφτιαχναν ένα λαζαράκι σε μέγεθος μικρού παιδιού, γεμισμένο με χίλια δυο καλούδια και κεντημένο σχεδόν σαν τις κουλούρες του γάμου, για να το στείλουν στο γαμπρό.

 

Συνταγή Λαζαράκια (Πασχαλινά ζυμαρανθρωπάκια) Κας Χριστίνας Κυβράνογλου :

Υλικά :
1 Κιλό αλεύρι γιά όλες της χρήσεις.
1 Φακεάκι ΜΠΕΪΚΙΝ ΠΑΟΥΝΤΕΡ
1 Ποτήρι Φρεσκοστημνο Χυμό Πορτοκάλι
1 Ποτήρι ζάχαρη κρυσταλλική
1/2 Ποτήρι Σπορέλαιο
1/2 Ποτήρι Χλιαρό Νερό
1/2 Ποτήρι Ταχίνι

Γέμιση :
1 κουταλιά γλυκού κανέλα
150γρ Καρύδι (Καβουρδισμένο και αλεσμένο)
200γρ Σταφίδες Μαύρες (μουλιασμένες από βραδύς)
Φαρύφαλα (Διακόσμηση Ματιών, Μύτη και στόματος)

Εκτέλεση..:

 

2016-04-23 (2)

σ.σ.Συντάκτη : Επίσης έχετε υπόψη σας ότι μπορείτε να τα κάνετε με όποια κουλουρένια  ζύμη αρέσει σε εσάς. Το σκεπτικό είναι να έχουν χεράκια σταυρωμένα και γαρυφαλλάκι. Αλλοι τα φτιάχνουν με ποδαράκια, εμένα μου αρέσουν έτσι.

* Αγερμός = εθιμική εορταστική επίσκεψη ομάδας προσώπων στα σπίτια μιάς κοινότητας, συνήθως σε γιορτή, για να πούν τραγούδια και να ευχηθούν Υγεία και Ευτυχία).

Ευχαριστούμε όλους τους καταγραφείς του Εθίμου. Όλοι μαζί συρράπτουμε την εικόνα του εθίμου, καθένας απ΄ τον τόπο του, το οποίο ευελπιστούμε να αποτελέσει προσθετικό κομμάτι στην τεράστια παράδοση των Ελλήνων.

Επισημάνσεις, Παρατηρήσεις, Διορθώσεις, Εμπλουτισμό … στα Σχόλια 🙂

Καλή Ανάσταση σε όλες και όλους. Καλό Πάσχα με υγεία και χαρά !
signature

 

Η «μπουγάτσα» … έθιμο της Γρίβας στην γέννηση ενός παιδιού.

Ημερομηνία : 8 Απριλίου 2016
Άρθρο της Κας Ζέγλη Αθηνάς

 Οι συγγενείς του ζευγαριού μαζεύονται στο σπίτι και τρώνε όλοι μαζί. Στο τραπέζι υπάρχει η μπουγάτσα, πιτουλίτσες* και άφθονο φαγητό και ποτό.
 Η μητέρα του γαμπρού κόβει την μπουγάτσα** και τη μοιράζει στους παρεβρισκομένους, συγχρόνως λέει και ευχές για το παιδί που γεννήθηκε. Μετά από τη μοιρασιά της μπουγάτσας ξεκινάει το φαγοπότι.
Μετά το φαγοπότι, καθένας ρίχνει τα μαχαιροπίρουνα του και λέει ευχές για το παιδί που γεννήθηκε. Σε ένα πιάτο γεμάτο νερό, που βρίσκεται πάνω στο τραπέζι, ρίχνουν κέρματα για το παιδί για να είναι γερό.
Υπόμνημα :
*    Λουκουμάδες
**  Ψωμί ζυμωμένο με Λάδι και ψημένο, συνήθως, σε αλουμινένιο Ταψί.

Χορός  “ Κλανιάτσκα ή Προσκυνητός ”. Το έθιμο του Γάμου…κληροδότημα της Γρίβας στον Πολιτισμό !

Ημερομηνία : 13 Νοεμβρίου 2008Πολιτιστικός Σύλλογος banner logo

Η πολιτιστική μας παράδοση, βγήκε από την ίδια τη ζωή. Καθημερινές, απλές  ιστορίες αγάπης, έρωτα,  χαράς και πόνου γνέθουν το Μωσαϊκό της μετέπειτα πολιτιστιμικής μας ταυτότητας. Οι Ιστορίες αυτές μπορεί να πάρουν διάφορες μορφές. Να γίνουν ένα υφαντό, ένα φόρεμα, μια αστεία ή λυπητερή ιστορία, μια παροιμία, ένα χωρατό που θα μας διασκεδάζει, κάτι «Σοφό» να μας δείξει τον δρόμο όταν χαθούμε, ένα τραγούδι, ένας χορός … η να συμπιεστή σ’ ένα Προσκύνημα !

Μιά από τις πιό σημαντικές στιγμές, στη ζωή κάθε κοπέλας, ήταν ο Γάμος της. Την τελευταία εβδομάδα του Γάμο, όλων οι προσοχή ήταν στραμμένες πάνω της. Το τιμώμενο πρόσωπο, ενός λαμπρού γεγονότος, σ ένα πλήθος εθίμων.

Η Κοινωνική Δομή της Γρίβας, στην ουσία του εθίμου:

  • Κλανιάτα = Χαιρετίσματα !
  • Κλανιάτσκα = Μικρός Χαιρετισμός !

Το έθιμο «Κλανιάτσκα» της Γρίβας, στην Παιονία του Κιλκίς, στην Μακεδονία, έχει βαθιές ρίζες μέσα στο Χρόνο και αποτελεί έθιμο του Γάμου.
Η Δομή της Οικογένεια στη Γρίβα ήταν Πατριαρχική. Μέσα στο ίδιο σπίτι ζούσαν συνήθως 3 γενιές. Οι παππούδες, οι Γονείς και τα παιδιά.
Αρχηγικές μορφές  της Οικογένεια ήταν ο παππούς και η Γιαγιά. Βαρύνουσα γνώμη είχαν τα παιδιά τους, αγόρια και κορίτσια. Δευτερεύουσσα γνώμη είχαν οι  Νύφες.

Όλα τα μέλη όμως εργαζόταν γιά το κοινό καλό και την πρόοδο της Οικογένειας.
Κατ’ αρχάς αυτής καθ’ αυτής και κατόπιν ευρύτερα των Συγγενών τους.
Σχεδόν πάντοτε στην Οικογενειακή επιχείρηση η εργασία ή οι εργασίες γινόταν από τα ίδια τα μέλη. Έτσι η ασκηθείσα τέχνη έμενε μέσα στην Οικογένεια, μειώνοντας τον ανταγωνισμό και αναλόγως των δεξιοτήτων που αναπτύσσονταν, η εργασία επεκτεινόταν ή εκτρεπόταν σε νέες κατευθύνσεις, αναλόγως των ταλέντων και των ικανοτήτων που εμφανίζανε τα νέα Μέλη.

Ο Παππούς και η Γιαγιά ήταν εκείνοι που είχαν τον πρώτο ρόλο στις αποφάσεις της Οικογένεια, συμβουλευόμενοι όμως αρκετές φορές και τα παιδιά τους.
Συνήθως στο Βραδινό τραπέζι, γινόταν οι αναλύσεις της καθημερινής δραστηριότητας της Οικογένεια. Εκεί παραθέτονταν όλες οι δράσεις και οι αντιδράσεις γιά ανάλυση.
Κάθε θετική σκέψη ήταν καλοδεχούμενη, χωρίς όμως να αποτελεί μελλοντική απόφαση, από τους γηραιότερους.

Η συμπαγή αυτή μορφή Πατριαρχικής οικογένειας είχε αυστηρούς κανόνες και κάθε νέα Νύφη έπρεπε να αποδεχτεί τον νέο ρόλο που θα της πρόσδιδαν.

Η αποδοχή εισόδου, στην Οικογένεια ήταν τελετουργική και περιλάμβανε,  τον διαμοιρασμό Δώρων, της νύφης ως ένδειξη σεβασμού και επίδειξης πλούτου. Η πλούσια προίκα της, προοιώνιζε την καταγωγή της και την δυναμική της, να συμμετέχει στην αύξηση του βιοτικού επιπέδου της νέας της πλέον Οικογένειας.

Η αποτύπωση του εθίμου :
Όταν η Νύφη επιστρέφει πλέον παντρεμένη, από την Εκκλησία του Χωριού,  έξω από το νέο της Σπίτι, την περιμένουν όλοι οι συγγενείς του γαμπρού. Ο Γαμπρός την ασπάζεται, την αποχωρίζεται κι ανεβαίνει στο σπίτι.
Το έθιμο προστάζει την παράκληση αποδοχής της Νύφης προς την νέα της Οικογένεια, με την απόδοση τριών  επικύψεων, σε κάθε συγγενή, ως ένδειξη υπακοής.
Ιεραρχικώς, αρχίζει την επίκυψη στον Αρχηγό της Οικογένεια, τον παππού, ο οποίος την υποδέχεται στο Σπίτι του.

Κλανιάτσκα δεκαετία του '50Εικ. Νύφη, στη Γρίβα, έτοιμη να κάνει «Κλανιάτσκα» (Δεκαετία ’50)

Τα δώρα που θα χαρίσει η Νύφη, δίδονται με Ιεραρχική σειρά στα Μέλη της Νέας της Οικογένειας.
Εφόσον κάνει 3 επικύψεις,χαρίζει, όποια δώρα πιστεύει αυτή ότι αρμόζουν, στην περίσταση από αυτά που αυτή και οι Μπρατίμες της έχουν επιλέξει.
Υποχρεωτική προσθήκη σε κάθε Δώρο είναι ένα Μαντήλι κι ένα ζευγάρι Κάλτσες και παλιότερα Τσουράπια.
Κλανιάτσκα Χορευτικό Γρίβας 1981Εικ. Χορός «Κλανιάτσκα» (Χορευτικός Σύλλογος Γρίβας,στη Γρίβα 1981) *

Κλανιατσκα

Εικ.  Χορός «Κλανιάτσκα» (Χορευτικός Σύλλογος Γρίβας 1991) *

Αν ο Λαβών ή η Λαβούσσα μείνουν ικανοποιημένοι από τα Δώρα τότε τα ανεβάζουν ψηλά πάνω από το κεφάλι τους, να τα δούν όλοι οι συγγενείς, και όλοι μαζί φωνάζουν, ως ένδειξη αποδοχής. Μετά την αποδοχή του δώρου, η νύφη κάνει 3 μικρά προχωρητικά βήματα, πλησιάζοντας την νέα της οικία.
Χώρο που «Κέρδισε» δικαιωματικά με τα δώρα της.

Το σλάιντ απαιτεί την χρήση JavaScript.

Όταν πλέον έχει τελειώσει με τα «Υποχρεωτικά» Δώρα, η νύφη μπορεί να δώσει δώρα σε όποιους ή όποιες αυτή θέλει. Οι Ιαχές αποδοχής συνεχίζονται και ενίοτε γίνονται ακόμα δυνατότερες , καθότι δείχνουν την θέληση της Νύφης να αγκαλιάσει όλους τους συγγενείς της  νέας της Οικογένειας.

Όλες οι γυναίκες που έλαβαν Δώρο, σχηματίζουν έναν Κύκλο γύρω από τη Νύφη και με τη σειρά τους κάνουν 3 Επικύψεις, κρατώντας το μαντήλι που τις χάρισε στο προτεταμένο Δεξί χέρι, ως ένδειξη και του δικού τους σεβασμού προς αυτή και χορεύουν γύρω της.

Κατόπιν πλησιάζει  την Πεθερά της, που κρατάει ένα δίσκο με ευλογημένη λειτουργιά, ρύζι, κουφέτα και λουκούμια από τον Γάμο.
Καθώς η νύφη κάνει 3 επικύψεων προς αυτή, την 1η νοικοκυρά του σπιτιού, η πεθερά της  τοποθετεί τον δίσκο στο κεφάλι και ακολουθεί ρυθμικά την επίκυψη. Έτσι γίνεται αντιληπτό ποιος έχει το κουμάντο στο νοικοκυριό.
Η Νύφη πιάνει και σκορπά το περιεχόμενο του δίσκου σε 3 φορές, προς 3 κατευθύνσεις τη φορά. Εμπρός, πίσω και στο πλάι, ώστε να ριζώσει στο σπιτικό αυτό.
Της δίνουν να πιεί νερό, από γυάλινο ποτήρι ή Μπουκάλι 3 φορές, το οποίο μετά το πετάει στο έδαφος. Αν Σπάσει σημαίνει ότι θα κάνει Αγόρι.
σ.σ.Συντάκτη : Δυστυχώς το Δικό μας μπουκάλι, δεν έσπασε. Ούτε καν ξεφλούδισε. Έτσι κάναμε πρώτα δύο Κόρες και μετά ένα Παιδί 😉 .

Κατόπιν ο Πεθερός της την ανεβάζει στο καινούργιο της σπίτι.


ΒίντεοΓυναίκες του Συλλόγου Γυναικών Γρίβας, χορεύουν Κλανιάτσκα

* Ο Χορός, γιά να τιμηθούν τόσο η Νύφη όσο και οι Γυναίκες του Σοϊού,  κατά την απόδοση του, χωρίστηκε σε 2 μέρη.
Στο 1ο μέρος οι Χορεύτριες αντιγράφουν τις επικύψεις (Κλανιάτες) της Νύφης κι έχουν τα χέρια στη μέση. Τα Χορευτικά βήματα είναι μικρά με κλεισίματα, όπως τα προχωρητικά της Νύφης στο έθιμο.
Στο 2ο μέρος προτείνουν το δεξί χέρι προς το κέντρο του κύκλου, όπως έκαναν οι γυναίκες του Σοϊού και στην ανάταση φωνάζουν.Τα βήματα είναι αντίστοιχα του 1ου μέρους της Μπέλα Ολυμπίας.
Γίνεται και Μαίανδρος, αν το επιθυμεί η πρωτοχορεύτρια.

σ.σ. Συντάκτη : Βιώνοντας καθημερινά την ξεδιάντροπη κλεψιά της γνήσιας Ελληνικής Μακεδονικής μας κληρονομιάς από τους γείτονες, οφείλω να πω ότι οποιαδήποτε αντιγραφή ή παραποίηση της ανωτέρω Ιστορίας αποτελεί υφαρπαγή.
Βέβαια είναι δύσκολο να αλλάξεις τον ΚΛΕΦΤΗ και δυσκολότερα τον ΣΦΕΤΕΡΙΣΤΗ .

Έρευνα – Καταγραφή: Χρήστος Αθ. Κόιος

signature

Παραδοσιακή Φορεσιά … Αντιρία (2ο Επίσημο ένδυμα της Γρίβας) !

Ημερομηνία : 29 Ιουνίου 2013
Η Μακροχρόνια αυτή μελέτη και απόδοση της Φορεσιάς «Αντιρία» αποτελεί κόπο και προσφορά πολλών ανθρώπων.
Τους Ευχαριστώ από τα βάθη της καρδιάς μου !

Παραδοσιακή φορεσιά Αντιρία :

Η  παραδοσιακή,πλέον, φορεσιά Αντιρία ήταν ένα εορταστικό φόρεμα. Ήταν  ένδυμα γιά επίσημες εορτές και εκδηλώσεις. Το φορούσαν γυναίκες όλων σχεδόν των ηλικιών, στην Γρίβα και στην ευρύτερη περιοχή της Μακεδονίας. Από μικρά κορίτσια ως ηλικιωμένες γιαγιάδες.

Το σλάιντ απαιτεί την χρήση JavaScript.

Ροή Εικόνων : Παραδοσιακή μακρυμάνικη Φορεσιά «Αντιρία» με λαιμόκοψη σε «V» και μακρύ μανίκι !

Αντιρία ΚατερίναΕικ. Μακρυμάνικη Φορεσιά «Αντιρία» (Δεκαετία ΄60 στο Πεντάλοφο)

Υπήρχαν 2 τύποι φορεμάτων και 2 παραλλαγές του κάθε φορέματος…οι οποίες ήταν φτιαγμένες εξ’ ολοκλήρου σε αργαλειό.

Η μακρυμάνικη «Αντιρία» με λαιμόκοψη σε «V» ή σε «ορθογώνιο». Με κοντό (3/4) ή μακρύ μανίκι.
Αντιρία αμάνικι 1Εικ. Αμάνικη φορεσιά «Αντιρία»
(Ευχαριστώ τον Κο Αχιλέα Τσιάρα γιά την παραχώρησή της).


Η αμάνικη «Αντιρία» μόνο σε «ορθογώνιο», καθότι την φορούσαν τους καλοκαιρινούς μήνες.

Οι συνδυασμοί  αυτοί μπορούσαν να επιλεγούν και να σχηματίσουν τελικά 3 διαφορετικές εκδόσεις του φορέματος.
Ανάλογα τώρα την ηλικία, την οικογενειακή κατάσταση « Παντρεμένη-Αρραβωνιασμένη-Ανύπαντρη», την οικονομική κατάσταση, την ραπτική και υφαντική τέχνη, η κάτοχος της «Αντιρίας» διακοσμούσε την φορεσιά της καταδεικνύοντας έτσι την αισθητική της, την ικανοτητά της και την θέση που διεκδικούσε στην κοινωνία της Γρίβας και της ευρύτερης περιοχής.
Πέραν των κτερισμάτων όμως, ο βασικός όμως κορμός της «Αντιρίας» έμενε ο ίδιος για όλες τις Γυναίκες καθιστώντας τελικά το παραδοσιακό αυτό φόρεμα ως μία από τις Βασικές παραδοσιακές Φορεσιές της Γρίβας.

Η εσωτερική ένδυση περιλάμβανε :
Λευκό μεσοφόρι-πουκαμίσα με κέντημα ή δαντέλα στο τελείωμα του ποδόγυρου και στο τελείωμα των μανικιών. Η κάλυψη του κενού, στο στήθος, είχε κι αυτό 2 παραλλαγές. Γινόταν με βολάν ή δαντέλα.

Το σλάιντ απαιτεί την χρήση JavaScript.

Ροή εικόνων : Καλοκαιρινό Μεσοφόρι

Η ποδιά ήταν υφαντή σε αργαλειό, με σχέδιο. Το κέντημα αποτελούνταν συνήθως από αλγεβρικά ή γεωμετρικά σχήματα, δέντρα, λουλούδια, πουλιά κ.α.

Το σλάιντ απαιτεί την χρήση JavaScript.

Ροή εικόνων : …ποδιές

Η Νεότευκτη ζώνη
 (βλέπε ροή εικόνων) είναι υφασμάτινη, πλεκτή και με ελαστικότητα, που οι άκρες της καταλήγουν σε ασημένιες σφυρήλατες πόρπες, οι οποίες κουμπώνουν μεταξύ τους με άγκιστρο.
Οι παραστάσεις των πορπών ποίκιλαν μεταξύ τους. Υπήρχαν κυκλικές με διάφορα εμβλήματα (Θρησκευτικά, Στρατιωτικά, Καθημερινά), Κοχύλια και διάφορα σχέδια στο πρότυπο Λαχούρι (lahuri), πλαισιωμένα από διάφορα κτερίσματα.

Το σλάιντ απαιτεί την χρήση JavaScript.

Ροή εικόνων : …ζώνη μέσης.

Παραδοσκιακές Ζώνες :
Η πρώτη ήταν στα πρότυπα του «Στρατιωτικού καπιτσαλίου στο πηλίκιο». Αποτελούνταν από μιά ενιαία λωρίδα υφάσματος, κεντημένο με ασημένια ή χρυσή κλωστή. Πλάτους 3-4 cm, στις άκρες του οποίου δημιουργούσαν 2 αντίθετες καμάρες. Κάθε άκρη έμπαινε στην αντίθετη καμάρα και δημιουργούσε μιά ζώνη-θηλιά χωρίς άκρες. Οι καμάρες, δημιουργούσαν έναν μηχανισμού αυξομείωσης του μήκους της λωρίδας (σύσφιξης ή χαλάρωσης).
Ολυμπία Κόιου Ζώνη Καπιτσάλι

Η Δεύτερη ήταν μία ζώνη, στην οποία υπήρχαν τρύπες κατά μήκος της ζώνης και γινόταν επιλογή σε ποιά θα μπεί το άγκιστρο, που τοποθετούνταν στην εσωτερική πλευρά της μίας άκρης. 
Ελένη Κόιου Ζώνη Πόρπη

Τα μαντήλια κεφαλής είχαν χρώματα ή απουσία χρωμάτων αναλόγως της ηλικίας και της κοινωνικής κατάστασης της κοπέλας (παντρεμένη, ανύπαντρης, λογοδοσμένη, ελεύθερη και χήρα). Ήταν ολομέταξα με φαρδιά δαντέλα, μονόχρωμα ή σε πολύχρωμα σχέδια με λουλούδια .

Το σλάιντ απαιτεί την χρήση JavaScript.


Ροή εικόνων :μαντήλια κεφαλής.

Οι κάλτσες ήταν βαμβακερές. Υπήρχαν κοντές και μακριές. Ήταν  πλεκτές στο χέρι με βελόνες (5 βελόνες κυρτές), σε μπέζ χρώμα (κατ’ αντιστοιχία στο χρώμα του δέρματος) και με διάφορα ανάγλυφα σχέδια ανάστροφης ή ορθής πλέξης ή ακόμα και πλεξούδες.

Το σλάιντ απαιτεί την χρήση JavaScript.


Ροή εικόνων : …κάλτσες.

Στο λαιμό φορούσαν περιλαίμιες αλυσίδες στις οποίες τοποθετούσαν χρυσά νομίσματα, αναλόγως της κοινωνικής θέσης και οικονομικής κατάστασης της καθεμιάς.
Κολιέ με ΦουρίνκεςΛίρες εμπρός Λίρες πίσωΥπήρχαν οι τα ασημένια νομίσματα (~1/100 λίρας), η Φουρίνκα (1/8 λίρας), το τέταρτο (1/4 λίρας),  το μισόλιρο, η Λίρα,  η Ντούμπλα (2 ή 2½ Λίρες) και το Πεντόλιρο.

Υπόμνημα :
Παραδοσιακό Χειμερινό Μεσοφόρι της Γρίβας…[ΕΔΩ]
Παραδοσιακό Καλοκαιρινό Μεσοφόρι της Γρίβας…[ΕΔΩ]

Έρευνα, μελέτη, Καταγραφή: Χρήστος Αθ. Κόιος !signature

Το Κουρμπάνι στη Γρίβα … της Αναλήψεως στις 13/6/2013 !

Ημερομηνία : 13 Ιουνίου 2013

Η ένδοξη Ανάληψη του Κυρίου στους ουρανούς είναι, κατά τον Απόστολο Παύλο, ένα από τα κεφαλαιώδη μυστήρια της πίστης μας, εφόσον βεβαιώνει θεόπνευστα ότι «Μέγα εστί το της ευσεβείας μυστήριον Θεός εφανερώθη εν σαρκί, … ανελήφθη εν δόξη» (1 Τιμ. 3, 16).
Ανάληψη Κυρίου
Κάθε χρόνο, στον Ιερό Ναό Αγίου Αθανασίου Γρίβας, μαζί με τον εορτασμό της «Ανάληψης του Θεανθρώπου», γίνεται και η ετήσια εορτή «ΚΟΥΡΜΠΑΝΙ», υπέρ υγείας των παιδιών.
Φ

Το σλάιντ απαιτεί την χρήση JavaScript.

Φωτό : Μπόικου Μαρία

… πληροφορίες του εθίμου [ΕΔΩ]

Παραδοσιακό Καλοκαιρινό Μεσοφόρι της Γρίβας !

Το καλοκαιρινό μεσοφόρι των γυναικών της Γρίβας, ήταν μια δροσερή και συνάμα πρακτική λύση εσωτερικής ένδυσης εργασίας στο σπίτι.

Η σχεδίαση, ύφανση, σύνθεση και συρραφή ενός τέτοιου καθημερινού ρούχου αποτελούσε έναν συνδυασμό  χρηστικότητας και ομορφιάς.

Η σχεδίαση του ήταν κλασσική και πρακτική με σχέδια που δημιουργούνταν κατά την ύφανση. Η τεχνοτροπία ήταν λιτή και αποτελούνταν κυρίως από προσθήκη βαμμένων κλωστών σε όμοια γραμμικά σχήματα …  στην φορά της πλέξης.

Φτιαγμένο εξ ολοκλήρου σε αργαλειό, ως ύφασμα σε τόπι, με λεπτή κλωστή και  πλάτος μισό πήχη (40 εκατ.) περίπου. Η επιλογή του πλάτους, βέβαια, ήταν ανάλογη του ύψους του φουστανιού. Συνήθως αποτελούνταν από 3 κομμάτια. Τα κομμάτια στην συνέχεια ραβόταν μεταξύ τους και συνέθεταν το φουστάνι.

Το σλάιντ απαιτεί την χρήση JavaScript.

Στο άνω μέρος του μεσοφοριού γινόταν η κοπή του υφάσματος με τέτοιο τρόπο ώστε να δημιουργηθούν τα κενά για τα χέρια και το λαιμό. Είχε δε από μία κόπιτσα στο ζωνάρι της μέση και στον αριστερό ή δεξιό ώμο.

Το κάτω μέρος αποτελούνταν από 2 κομμάτια υφάσματος, ραμμένα μεταξύ τους και είχε 1 τσέπη, αριστερά ή δεξιά. Μια λωρίδα υφάσματος χρησιμοποιούνταν ως ζωνάρι το οποίο κάλυπτε την ένωση του άνω μέρους με το κάτω.

Τα 2 υφάσματα που χρησιμοποιούνταν για την δημιουργία του φουστανιού μπορούσαν  να χρησιμοποιηθούν στο άνω ή κάτω μέρους του ρούχου και έτσι δημιουργούσαν μια λιτή αντίθεση και ποικιλία .

Το κατώτατο μέρος του μεσoφοριού στολίζονταν με κέντημα για λόγους ομορφιάς αλλά και περιορισμού του ξεφτίσματος από την τριβή του μεσοφοριού στο έδαφος.

Έρευνα, μελέτη, Καταγραφή: Χρήστος Αθ. Κόιος !
… με την αμέριστη βοήθεια των μελών του Συλλόγου Γυναικών Γρίβας.signature